محمد بخشایش دررادیو از آن آدمهاست که حضورش اصلا خنثی نیست . آدمهایی مثل او که در مسیر آزمون و خطا قدم بر می دارند ، همان هایی هستند که اعتقاد دارند در رسانه رادیو هنوز هم می توان زوایای جدیدی کشف کرد و جریان ساز شد . تلاش محمد طی سال های گذشته هم برای خودش اعتبار آورد و هم برای رادیو کار ساز بود . بر اساس ذهنیت همیشگی مان بابت آیتم هایی که بخشایش می سازد ، گفتگو یمان با او از بحث آیتم سازی شروع شد و سپس به سراغ محورهای دیگری رفتیم . قبل از ورود به گفتگو از او خواستیم تا به سبک و سیاق خودش و محمد بخشایشی !! به سوالات جواب دهد.
خیلیها آیتم سازی رو تخصص اصلی تو می دونن . اصلا می خوام بدونمآیتم ساز تو رادیو یه شخصیت حقوقی به حساب می یاد و می شه اونو کنار سر دبیر ، گوینده یا تهیه کننده جزو عوامل و ارکان یه برنامه رادیویی دونست یا نه ؟
بله ، می شه . آیتم ساز تو تعریف حرفه ای کسیه که با استفاده از سه عنصر اصلی رادیو یعنی کلام ،
موسیقی و افکت سعی می کنه تو کوتاه ترین زمان ممکن حرفشو بزنه و به هدفش برسه . آیتم سازی یه حرفه تلقی می شه و به همین خاطر مسوولان یه برنامه یا سر دبیر و تهیه کنننده اون ، به آیتم ساز سفار ساخت آیتم می دن .
یعنی برای هر برنامه ای بودجه ای به تو داده می شه تا فردی مثل تو آیتم بسازه ؟
بله .
با این حساب پس رادیو مثل یه بازارچه است که توش تو هم یه غرفه داری و با آیتم سازی درآمد کسب می کنی !
شاید لفظ بازارچه درست نباشه اما صورت کلی ، همون چیزیه که شما گفتی ! رادیو از سه سال پیش حرکت جدیدی رو شروع کرد که به نفع رسانه تموم شد . این حرکت استفاده از هر کسی تو تخصص خودش بود که در حقیقت حصارها رو برداشت .
چرا با لفظ بازارچه مخالفی ؟
چون کار رادیو ، فرهنگیه . از طرف دیگر تو بازارچه پول حرف اولو می زنه ، اما تو رادیو پول حرف آخرو می زنه . در حقیقت عوامل رادیو تقریبا با همت عالی کار می کنن !
تو رادیو اتاق داری ؟
بله ، یه اتاق کوچولو
تو جزوعوامل شناخته شده رادیو هستی ، پول آیتم سازی باعث نشده شرایط بهتری داشته باشی ؟
من ماه های طولانی درگیر ساخت آیتم بودم و تمام وقتم به کار زمان بری مثل آیتم سازی خلاصه می شد .
یعنی به عنوان یه عضو رادیو حقوق پایه نداری ؟
نه . من از بابت رادیو هر پروژه ای که انجام بدم و هر سفارشی که بگیرم ، درآمد دارم و از حقوق ثابت یا به قول شما پایه خبری نیست .
یعنی اگه تو یه ماه به مسافرت بری یا زبونم لال مریض بشی و نتونی با رادیو همکاری کنی ، عملا حتی یه ریال هم به عنوان حقوق پایه نمی گیری ؟
دقیق همین طوره !
این وضعیت احتمالا باعث می شه که سعی کنی آیتمای خوب بسازی و تو بورس بمونی . اصلا شاید همین مساله باعث شد که محمد بخشایش خلاقیت زیادی از خودش بروز بده و آیتم ساز موفقی بشه .
یه وقت سوء تفاهم نشه ! من اولین کسی نیستم که آیتم ساختم . یادم هست سال ها پیش تو صبح جمعه با شما مرحوم منوچهر نوذری آیتم می ساخت و از ابیاتی که خواننده ها اجرا کرده بودن ، برای جواب دادن به سوالات نا مربوط استفاده می کرد و برنامه اش هم خوب گرفته بود . من سه ، چهار ساله آیتم می سازم و با توجه به ظهور نرم افزاری کامپیوتری هم تولید و تنوع آیتما بیشتر شده و هم سرعتش بالا رفته . قبلا برای ساخت آیتم باید به استودیو می رفتم و کار کردن وتو استودیو هم سخت بود و هم زمان زیادی می برد ، اما الان می شه حتی تو منزل هم به لطف این نرم افزارا تو زمان نسبتا کوتاهی آیتم ساخت .
اما نسبت به گذشته یه مشکل هم وجود داره و اونم این که تو این دوره و زمونه خیلیا آیتم می سازن و رقابت شدید شده .
بله ، این اتفاق هم افتاده و به همین خاطر کسی موفق می شه که تو کارش هدف و حوصله داشته باشه و ضمنا به روز جلو بره . آیتم در حقیقت یه برنامه کوچیک محسوب می شه که قراره تو دل
برنامه های دیگه جا بگیره و علاوه بر اون که دنبال یه مفهوم کلیه ، اهداف لحظه ای رو هم برای مخاطب برآورده کنه .
گفتی حتی تو خونه هم می شه آیتم ساخت . خودت بیشتر تو خونه آیتم می سازی یا تو اتاقی که رادیو بهت داده ؟
معمولا بیشتر تو اداره این کارو انجام می دم . تو خونه برای من آیتم می سازن و تو اداره ، من برای دیگران ! سوژه آیتمای خونه ، این سوژه هاست که چرا دیر اومدی ؟ چرا زود رفتی و ....! وقتی به خونه می رسم ، این آیتما کاملا آماده شده . راستی یه چیز دیگه : آیتمایی که من می سازم حداکثرده ، دوازده هزار تومن قیمت دارن ، اما آیتمایی که تو خونه برای من ساخته شده ، حداقل سی ، چهل هزار تومان برام آب می خوره !
ساخت آیتم به جز فرم و شکل اون قطعا به مواد اولیه هم نیاز داره . یعنی مجبوری یه بانک اطلاعاتی قوی داشته باشی ، برای رسیدن به صداهای مختلف ، از مصاحبه ها گرفته تا برنامه های مختلف رادیو تلویزیون و ترانه ها چی کار می کنی ؟
من از هفت ، هشت سال پیش تریح دادم هر صدایی که قابلیت شنیده شدن داره رو برای خودم جمع کنم. الان یه آرشیو شخصی دارم و تمام صداهارو روی کامپیوترم قرار دادم و اونارو بر اساس موضوعاشون دسته بندی کردم . در گذر زمان صداها و موضوعای جدیدی به آرشیو اضافه می کنم و گاهی اوقات حجمی از آرشیومو کنار می ذارم .
یه سوال دیگه همیشه برام مطرح بوده :می خوام بدونم تو بر اساس داشته های آرشیوت آیتم می سازی یا بر اساس آیتمی که قراره بسازی ، تو آرشیوت دنبال صداهای مناسب می گردی ؟
اکثر مواقع موضوع آیتم انتخاب می شه و من به فکر استفاده از صداهای مربوط و مناسب می افتم . بعضی اوقاتم پیش اومده که صداهای موجود اونقدر جذاب بودن که باعث شدن من به فکر آیتم شدن اونا بیفتم یا سعی کم حتما اونا رو تو آیتما خرج کنم . حدود یه سال و نیم پیش تو راهروی اداره یه سی دی پیدا کردم که دور انداخته شده بود . کنجکاو شدم بینم که چیه . وقتی شنیدم ، فهمیدم یکی از قسمتای قصه ی ظهر جمعه است که سالها پیش توسط آقای رهگذر اجرا می شد و سوژه اش هم داستان رستم و سهراب بود . اون قصه و اون صدا برای من و خیلیای دیگه خاطره سازه . گرچه زمان اون سی دی نیم ساعت بود اما الان من یه سال و نیمه دارم با اون قصه ، به آیتمایی که می سازم پر و بال می دم و تو اغلب آیتمایی که می سازم ، رد پای رستم هست .
تا حالا دچار خستگی و بی انگیزگی نشدی ؟ منظورم تو کار ساخت آیتمه ؟
نه ، آیتم سازی برام لذت بخشه ، به شرطی که بعضی سفارشا بوی تکرار شدن نگرفته باشن .
تو ساخت آیتم بر اساس متن پیش می ری یا همه چیزبر اساس خلاقیت و تصادف و ذوق پیش می ره ؟
حتما بر اساس صداها و امکاناتم سناریو می نویسم و بعد به ساختش فکر می کنم . از تصادف خبری نیست . ذوق و خلاقیتی که شما می گبن هم تو استفاده از امکانات و صداها خودش رو نشون می ده .
به عنوان آخرین سوال در مورد آیتما می خوام بپرسم تا حالا پیش اومده کسی به خاطر اینکه تو آیتمات از صداش استفاده کردی ، ناراحت و دلخور بشه ؟
بله ، این اتفاق بیشتر در مورد خواننده ها افتاده . مثلا مجتبی کبیری عکس العمل نشون داد .
امیر حسین مدرس هم ناراحت بود . علیرضا افتخاری خودش چیزی نگفت اما هواداراش با رادیو تماس گرفتن و خواستن که با آثار اون تو آیتما شوخی نکنیم . واحد مرکزی خبر هم به خاطراستفاده از صدای گوینده ها به ما اعتراض کرد !
فکر می کنم عبارت آقای خبر و خانم خبر رو هم تو وارد آیتما کرده باشی .
شما لطف دارین !
خب از بحث آیتما خارج بشیم و بپرسیم جز آیتم سازی الان به چه کاری مشغول هستی ؟
ساعت هفت تا هشت هر شب ،رادیو ایران برنامه کوچه ترانه ، پلاک 19 رو هم تهیه می کنم و هم سر دبیری .
یکی از سوالاتی که چند ماهه شنونده های رادیو جوان هم با اون درگیر هستن ، اینه که چرا محمد بخشایش از رادیو جوان جدا شد ؟
دنبال تجربه های جدید بودم . فضای رادیو جوان برام دیگه دلچسب نبود احساس کردم مدل و سبکی که من براش کار می کردم همه گیر شده . البته از کسی خرده نگرفتم و نمی گیرم ، اما احساس کردم خودم باید به شبکه دیگه ای برم . از طرف دیگه از همون اول برای ورود به رادیو ،عاشق
تهیه کنندگی بودم و تو رادیو جوان شرایط مناسب به وجود نمی اومد که بتونم تهیه کننده باشم و به آرزوم برسم .
به عنوان سردبیر کوچه ترانه چه حجمی از متنارو خودت می نویسی ؟
حدود هفتاد درصد از متنارو خودم می نویسم
یکی از نقاط قوت کارنامه حرفه ای تو ، سر دبیری برنامه هفت ترانه تو رادیو جوان بود که برنامه جذاب و پرشنونده ای بود و حتی احساس می شه جزو معدود برنامه هایی بود که علاوه بر جذابیت ، داره به طرح و مشکلات موسیقی پاپ هم کمک می کنه ، چطور شد از اون برنام جدا شدی ؟
تو رادیو تغییر مدیریتا باعث می شه مدیران جدید از عواملی استفاده کنن که عملکردشون با نظرات اونا همسوتره .
اما بالاخره نظر مخاطب هم مهمه و باید به یه برنامه پرطرفدار احترام گذاشت !
در گروه فرهنگ و جوان تغییر و تحول ایجاد شد و من حق می دم که مدیریت جدید تو برنامه ها دست به تغییر و تحول بزنه . شاید مدیر جدید گروه دوست داشت برنامه هفت ترانه بیشتر به صورت تئوریک به مسایل موسیقی بپردازه و برنامه سطح بالاتری بسازه .
چند هفته برنامه هفت ترانه با سر دبیری تو پخش شد ؟
حدود بیست و پنج برنامه ، یعنی نزدیک به شیش ماه .
از نظر خودت کوچه ترانه چقدر به هفت ترانه ای که سر دبیرش بودی ، شباهت داره ؟
کوچه ترانه شبیه هفت ترانه نیست اما محور هر دو برنامه موسیقیه . توی کوچه ترانه دنبال ایجاد ارتباط مجازی بین مردم هستم و موسیقی این ارتباط رو به وجود می یاره . برنامه هم هر روز مهمون یه شهریا شهرستانه .
بدون شک محمد بخشایش این توانایی رو داشته که مخاطبای خودشو از شبکه جوان به رادیو ایران ببره . از مخاطبای قذیمی خودت خبر داری ؟
مردم به من خیلی لطف داشتن و دارن ، مدل برنامه ای که تو هفت ترانه بهش نزدیک شدیم ، باعث شد خیلیا جذب ما بشن . درصد عمده ای از اونا هم الان طرفدار کوچه ترانه هستن و به قول معروف رادیو ایران مهمونای زیادی از شبکه جوان داره که هر شب کوچه ترانه رو گوش می دن . یکی از اتفاقای خوبی که برای کوچه ترانه رخ داد تاسیس وبلاگ بود که فکر نمی کنم تا حالا برای
برنامه های دیگه رادیو ایران انجام شده باشه .
با تمام این حرفا فکر می کنم نقطه طلایی محمد بخشایش به عنوان سر دبیر هنوزم که هنوزه برنامه هفت ترانه باشه .
ما آدم تمام وقت رادیو هستیم و کارای زیادی تو این رسانه انجام می دیم . به همین خاطر فقط یه نقطه طلایی نداریم و ممکنه نقاط طلاییه زیادی داشته باشیم . قبول دارم که تو یه مقطع خاص ، هفت ترانه نقطه طلاییه من بود اما الان کوچه ترانه رو هم برای خودم نقطه طلایی می دونم .
تو با شیوه و ریتم و فضای تازه ای که تو آیتم سازی به وجود آوردی ، یکی از آدمای جریان ساز رادیو بودی . نمی خوای یه جریان تازه به وجود بیاری ؟
تو فکر یه حرکت جدید هستم اما درگیریام اونقدر زیاده که تا حالا نتونستم فکرمو به عمل برسونم . اما پیش بینی می کنم از نوروز امسال با رادیو ایران یه حرکت تازه رو تجربه کنم .
متولد چه سالی هستی ؟
17 شهریور 57 ، تو تهران به دنیا اومدم و متاهل هستم .
همسرت تو رادیو کار می کنه ؟
نه ، همسرم شاغل نیست .
چند ساله ازدواج کردی ؟
چهار سال .
با توجه به این که صبحا تو برنامه سلام ایران هستی و شبا تو کوچه ترانه ، تو این فاصله این دو برنامه به خونه سر می زنی ؟
نه ، چون گرفتاریه کوچه ترانه خیلی زیاده . من یه هفته در میون روزی پونزده ، شونزنده ساعت تو رادیو کار می کنم . خیلی کم پیش می یاد که در طول روز به خونه سر بزنم .
این مصاحبه برگرفته شده از :
مجله ی اتفاق نو – شماره ی 79 – نیمه دوم بهمن ماه
